HI

राघवेंद्र स्तोत्र (अप्पणाचार्य)

Raghavendra Stotra (Appannacharya)

राघवेंद्र

प्रार्थना पाठ

मंत्र की भाषा
श्रीपूर्णबोधगुरुतीर्थपयोब्धिपारा कामारिमाक्षविषमाक्षशिरः स्पृशन्ती ।
पूर्वोत्तरामिततरङ्गचरत्सुहंसा देवाळिसेवितपराङ्घ्रिपयोजलग्ना (1)
जीवेशभेदगुणपूर्तिजगत्सुसत्त्व नीचोच्चभावमुखनक्रगणैः समेता ।
दुर्वाद्यजापतिगिळैर्गुरुराघवेन्द्रवाग्देवतासरिदमुं विमलीकरोतु (2)
श्रीराघवेन्द्रः सकलप्रदाता स्वपादकञ्जद्वयभक्तिमद्भ्यः ।
अघाद्रिसम्भेदनदृष्टिवज्रः क्षमासुरेन्द्रोऽवतु मां सदाऽयम् (3)
श्रीराघवेन्द्रोहरिपादकञ्जनिषेवणाल्लब्धसमस्तसम्पत् ।
देवस्वभावो दिविजद्रुमोऽयमिष्टप्रदो मे सततं स भूयात् (4)
भव्यस्वरूपो भवदुःखतूलसङ्घाग्निचर्यः सुखधैर्यशाली ।
समस्तदुष्टग्रहनिग्रहेशो दुरत्ययोपप्लवसिन्धुसेतुः (5)
निरस्तदोषो निरवद्यवेषः प्रत्यर्थिमूकत्त्वनिदानभाषः ।
विद्वत्परिज्ञेयमहाविशेषो वाग्वैखरीनिर्जितभव्यशेषः (6)
सन्तानसम्पत्परिशुद्धभक्तिविज्ञानवाग्देहसुपाटवादीन् ।
दत्त्वा शरीरोत्थसमस्तदोषान् हत्त्वा स नोऽव्याद्गुरुराघवेन्द्रः (7)
यत्पादोदकसञ्चयः सुरनदीमुख्यापगासादिता
सङ्ख्याऽनुत्तमपुण्यसङ्घविलसत्प्रख्यातपुण्यावहः ।
दुस्तापत्रयनाशनो भुवि महा वन्ध्यासुपुत्रप्रदो
व्यङ्गस्वङ्गसमृद्धिदो ग्रहमहापापापहस्तं श्रये (8)
यत्पादकञ्जरजसा परिभूषिताङ्गा यत्पादपद्ममधुपायितमानसा ये ।
यत्पादपद्मपरिकीर्तनजीर्णवाचस्तद्दर्शनं दुरितकाननदावभूतम् (9)
सर्वतन्त्रस्वतन्त्रोऽसौ श्रीमध्वमतवर्धनः ।
विजयीन्द्रकराब्जोत्थसुधीन्द्रवरपुत्रकः ।
श्रीराघवेन्द्रो यतिराट् गुरुर्मे स्याद्भयापहः (10)
ज्ञानभक्तिसुपुत्रायुः यशः श्रीपुण्यवर्धनः ।
प्रतिवादिजयस्वान्तभेदचिह्नादरो गुरुः ।
सर्वविद्याप्रवीणोऽन्यो राघवेन्द्रान्नविद्यते (11)
अपरोक्षीकृतश्रीशः समुपेक्षितभावजः ।
अपेक्षितप्रदाताऽन्यो राघवेन्द्रान्नविद्यते (12)
दयादाक्षिण्यवैराग्यवाक्पाटवमुखाङ्कितः ।
शापानुग्रहशक्तोऽन्यो राघवेन्द्रान्नविद्यते (13)
अज्ञानविस्मृतिभ्रान्तिसंशयापस्मृतिक्षयाः ।
तन्द्राकम्पवचःकौण्ठ्यमुखा ये चेन्द्रियोद्भवाः ।
दोषास्ते नाशमायान्ति राघवेन्द्रप्रसादतः (14)
ॐ श्री राघवेन्द्राय नमः इत्यष्टाक्षरमन्त्रतः ।
जपिताद्भावितान्नित्यं इष्टार्थाः स्युर्नसंशयः (15)
हन्तु नः कायजान्दोषानात्मात्मीयसमुद्भवान् ।
सर्वानपि पुमर्थांश्च ददातु गुरुरात्मवित् (16)
इति कालत्रये नित्यं प्रार्थनां यः करोति सः ।
इहामुत्राप्तसर्वेष्टो मोदते नात्र संशयः (17)
अगम्यमहिमा लोके राघवेन्द्रो महायशाः ।
श्रीमध्वमतदुग्धाब्धिचन्द्रोऽवतु सदाऽनघः (18)
सर्वयात्राफलावाप्त्यै यथाशक्तिप्रदक्षिणम् ।
करोमि तव सिद्धस्य वृन्दावनगतं जलम् ।
शिरसा धारयाम्यद्य सर्वतीर्थफलाप्तये (19)
सर्वाभीष्टार्थसिद्ध्यर्थं नमस्कारं करोम्यहम् ।
तव सङ्कीर्तनं वेदशास्त्रार्थज्ञानसिद्धये (20)
संसारेऽक्षयसागरे प्रकृतितोऽगाधे सदा दुस्तरे ।
सर्वावद्यजलग्रहैरनुपमैः कामादिभङ्गाकुले ।
नानाविभ्रमदुर्भ्रमेऽमितभयस्तोमादिफेनोत्कटे ।
दुःखोत्कृष्टविषे समुद्धर गुरो मा मग्नरूपं सदा (21)
राघवेन्द्रगुरुस्तोत्रं यः पठेद्भक्तिपूर्वकम् ।
तस्य कुष्ठादिरोगाणां निवृत्तिस्त्वरया भवेत् (22)
अन्धोऽपि दिव्यदृष्टिः स्यादेडमूकोऽपि वाग्पतिः ।
पूर्णायुः पूर्णसम्पत्तिः स्तोत्रस्यास्य जपाद्भवेत् (23)
यः पिबेज्जलमेतेन स्तोत्रेणैवाभिमन्त्रितम् ।
तस्य कुक्षिगता दोषाः सर्वे नश्यन्ति तत्क्षणात् (24)
यद्वृन्दावनमासाद्य पङ्गुः खञ्जोऽपि वा जनः ।
स्तोत्रेणानेन यः कुर्यात्प्रदक्षिणनमस्कृति ।
स जङ्घालो भवेदेव गुरुराजप्रसादतः (25)
सोमसूर्योपरागे च पुष्यार्कादिसमागमे ।
योऽनुत्तममिदं स्तोत्रमष्टोत्तरशतं जपेत् ।
भूतप्रेतपिशाचादिपीडा तस्य न जायते (26)
एतत्स्तोत्रं समुच्चार्य गुरोर्वृन्दावनान्तिके ।
दीपसंयोजनाज्ञानं पुत्रलाभो भवेद्ध्रुवम् (27)
परवादिजयो दिव्यज्ञानभक्त्यादिवर्धनम् ।
सर्वाभीष्टप्रवृद्धिस्स्यान्नात्र कार्या विचारणा (28)
राजचोरमहाव्याघ्रसर्पनक्रादिपीडनम् ।
न जायतेऽस्य स्तोत्रस्य प्रभावान्नात्र संशयः (29)
यो भक्त्या गुरुराघवेन्द्रचरणद्वन्द्वं स्मरन् यः पठेत् ।
स्तोत्रं दिव्यमिदं सदा नहि भवेत्तस्यासुखं किञ्चन ।
किं त्विष्टार्थसमृद्धिरेव कमलानाथप्रसादोदयात् ।
कीर्तिर्दिग्विदिता विभूतिरतुला साक्षी हयास्योऽत्र हि (30)
इति श्री राघवेन्द्रार्य गुरुराजप्रसादतः ।
कृतं स्तोत्रमिदं पुण्यं श्रीमद्भिर्ह्यप्पणाभिदैः (31)

लिप्यंतरण

Shripurnabodhagurutirthapayobdhipara kamarimakshavishamakshashirah sprishanti,
Purvottaramitatarangacharatsuhamsa devalisevitaparanghripayojalagna. (1)
Jiveshabhedagunapurtijagatsusattva nichochchabhavamukhanakraganaih sameta,
Durvadyajapatigilairgururaghavendravagdevatasaridamum vimalikarotu. (2)
Shriraghavendrah sakalapradata svapadakanjadvayabhaktimadbhyah,
Aghadrisambhedanadrishtivajrah kshamasurendrovatu mam sadayam. (3)
Shriraghavendroharipadakanjanishevanallabdhasamastasampat,
Devasvabhavo divijadrumoyamishtaprado me satatam sa bhuyat. (4)
Bhavyasvarupo bhavaduhkhatulasanghagnicharyah sukhadhairyashali,
Samastadushtagrahanigrahesho duratyayopaplavasindhusetuh. (5)
Nirastadosho niravadyaveshah pratyarthimukattvanidanabhashah,
Vidvatparijneyamahavishesho vagvaikharinirjitabhavyasheshah. (6)
Santanasampatparishuddhabhaktivijnanavagdehasupatavadin,
Dattva sharirotthasamastadoshan hattva sa novyadgururaghavendrah. (7)
Yatpadodakasanchayah suranadimukhyapagasadita,
Sankhyanuttamapunyasanghavilasatprakhyatapunyavahah,
Dustapatrayanashano bhuvi maha vandhyasuputraprado,
Vyangasvangasamriddhido grahamahapapapahastam shraye. (8)
Yatpadakanjarajasa paribhushitanga yatpadapadmamadhupayitamanasa ye,
Yatpadapadmaparikirtanajirnavachastaddarshanam duritakananadavabhutam. (9)
Sarvatantrasvatantrosau shrimadhvamatavardhanah,
Vijayindrakarabjotthasudhindravaraputrakah,
Shriraghavendro yatirat gururme syadbhayapahah. (10)
Jnanabhaktisuputrayuh yashah shripunyavardhanah,
Prativadijayasvantabhedachihnadaro guruh,
Sarvavidyapravinonyo raghavendrannavidyate. (11)
Aparokshikritashrishah samupekshitabhavajah,
Apekshitapradatanyo raghavendrannavidyate. (12)
Dayadakshinyavairagyavakpatavamukhankitah,
Shapanugrahashaktonyo raghavendrannavidyate. (13)
Ajnanavismritibhrantisamshayapasmritikshayah,
Tandrakampavachahkaunthyamukha ye chendriyodbhavah,
Doshaste nashamayanti raghavendraprasadatah. (14)
Om shri raghavendraya namah ityashtaksharamantratah,
Japitadbhavitannityam ishtarthah syurnasamshayah. (15)
Hantu nah kayajandoshanatmatmiyasamudbhavan,
Sarvanapi pumarthamshcha dadatu gururatmavit. (16)
Iti kalatraye nityam prarthanam yah karoti sah,
Ihamutraptasarveshto modate natra samshayah. (17)
Agamyamahima loke raghavendro mahayashah,
Shrimadhvamatadugdhabdhichandrovatu sadanaghah. (18)
Sarvayatraphalavaptyai yathashaktipradakshinam,
Karomi tava siddhasya vrindavanagatam jalam,
Shirasa dharayamyadya sarvatirthaphalaptaye. (19)
Sarvabhishtarthasiddhyartham namaskaram karomyaham,
Tava sankirtanam vedashastrarthajnanasiddhaye. (20)
Samsarekshayasagare prakrititogadhe sada dustare,
Sarvavadyajalagrahairanupamaih kamadibhangakule,
Nanavibhramadurbhramemitabhayastomadiphenotkate,
Duhkhotkrishtavishe samuddhara guro ma magnarupam sada. (21)
Raghavendragurustotram yah pathedbhaktipurvakam,
Tasya kushthadiroganam nivrittistvaraya bhavet. (22)
Andhopi divyadrishtih syadedamukopi vagpatih,
Purnayuh purnasampattih stotrasyasya japadbhavet. (23)
Yah pibejjalametena stotrenaivabhimantritam,
Tasya kukshigata doshah sarve nashyanti tatkshanat. (24)
Yadvrindavanamasadya panguh khanjopi va janah,
Stotrenanena yah kuryatpradakshinanamaskriti,
Sa janghalo bhavedeva gururajaprasadatah. (25)
Somasuryoparage cha pushyarkadisamagame,
Yonuttamamidam stotramashtottarashatam japet,
Bhutapretapishachadipida tasya na jayate. (26)
Etatstotram samuchcharya gurorvrindavanantike,
Dipasamyojanajnanam putralabho bhaveddhruvam. (27)
Paravadijayo divyajnanabhaktyadivardhanam,
Sarvabhishtapravriddhissyannatra karya vicharana. (28)
Rajachoramahavyaghrasarpanakradipidanam,
Na jayatesya stotrasya prabhavannatra samshayah. (29)
Yo bhaktya gururaghavendracharanadvandvam smaran yah pathet,
Stotram divyamidam sada nahi bhavettasyasukham kinchana,
Kim tvishtarthasamriddhireva kamalanathaprasadodayat,
Kirtirdigvidita vibhutiratula sakshi hayasyotra hi. (30)
Iti shri raghavendrarya gururajaprasadatah,
Kritam stotramidam punyam shrimadbhirhyappanabhidaih. (31)

अर्थ

दिव्य वाणी की एक नदी जो श्री पूर्णबोध (मध्वाचार्य) के सागर से उठती है, शिव और अन्य महान देवताओं के मस्तक तक पहुँचती है, पूर्व और उत्तर शास्त्रों के रूप में हंसों से भरी है, और देवों द्वारा पूजित चरण-कमलों में विश्राम करती है।

गुरु राघवेंद्र सरस्वती की वाणी की इस नदी को पवित्र करें, जो जीवों और ईश्वर के भेद के सत्य तथा जगत की वास्तविकता को वहन करती है, और झूठे वाद करने वालों के तर्कों को निगल जाने वाली बड़ी मछलियों से भरी है।

श्री राघवेंद्र, जो अपने दोनों चरण-कमलों के भक्तों को सब कुछ देते हैं, जिनकी दृष्टि वज्र है जो पाप के पर्वत को चूर कर देती है, पृथ्वी के स्वामी, सदा मेरी रक्षा करें।

हरि के चरण-कमलों की सेवा से हर आशीर्वाद पाकर, स्वभाव से दिव्य राघवेंद्र देवताओं में कल्पवृक्ष हैं; वे सदा मुझे वह दें जो मैं चाहता हूँ।

सुंदर रूप वाले, सांसारिक दुख की रूई के ढेर के लिए अग्नि, सुख और साहस में सुदृढ़, सब बुरे ग्रह-प्रभावों के स्वामी, कठिनता से पार होने वाले कष्टों के सागर पर सेतु।

दोषरहित और निष्कलंक दिखने वाले, उनकी वाणी विरोधी वादियों को चुप कर देती है, उनकी महान विशिष्टता विद्वानों द्वारा समझी जाती है, और उनकी वाक्पटुता शेषनाग से भी बढ़कर है।

संतान, धन, शुद्ध भक्ति, ज्ञान, वाणी, शारीरिक बल और ऐसी ही चीज़ें देने वाले, और शरीर का हर रोग नष्ट करने वाले, गुरु राघवेंद्र हमारी रक्षा करें।

मैं उनकी शरण लेता हूँ जिनका चरणोदक, गंगा और अन्य नदियों के जल से मिला, अनगिनत पावन तीर्थों का पुण्य वहन करता है; जो तीन प्रकार के दुख हरते हैं, निःसंतान को अच्छी संतान देते हैं, अपंग को अंग लौटाते हैं और ग्रहों तथा बड़े पापों के कष्ट दूर करते हैं।

जिनके शरीर उनके चरण-कमलों की धूल से सुशोभित हैं, जिनके मन उन चरणों के चारों ओर भौंरों की तरह मँडराते हैं, और जिनकी वाणी उनकी स्तुति करते हुए थक जाती है: उनके दर्शन उनके पापों के वन के लिए दावानल हैं।

सब विचारधाराओं के स्वतंत्र स्वामी, मध्व परंपरा के पोषक, विजयेंद्र के कमल-हस्त से जन्मे सुधींद्र के योग्य पुत्र: संन्यासियों के राजा राघवेंद्र मेरे गुरु हों और मेरा भय दूर करें।

वे ज्ञान, भक्ति, अच्छी संतान, दीर्घायु, यश, धन और पुण्य बढ़ाते हैं, और विरोधियों पर विजय पाकर आनंदित होते हैं। राघवेंद्र के सिवा कोई और विद्या की हर शाखा में इतना निपुण नहीं।

उन्होंने लक्ष्मी के स्वामी को प्रत्यक्ष अनुभव किया है और सांसारिक कामना को त्याग दिया है। राघवेंद्र के सिवा कोई और नहीं जो माँगा हुआ दे।

करुणा, शिष्टता, वैराग्य और वाक्-कौशल से चिह्नित, शाप और आशीर्वाद दोनों देने में समर्थ: राघवेंद्र के सिवा कोई और नहीं।

अज्ञान, विस्मृति, भ्रम, संदेह, स्मृति-लोप, तंद्रा, कंपन, हकलाहट और इंद्रियों से उत्पन्न अन्य दोष राघवेंद्र की कृपा से सब मिट जाते हैं।

यह श्लोक कहता है कि जो प्रतिदिन भक्ति और चिंतन के साथ अष्टाक्षर मंत्र 'ॐ श्री राघवेंद्राय नमः' का पाठ करता है, उसे मनचाहे फल निस्संदेह मिलते हैं।

आत्मज्ञानी गुरु हमारे शरीर और मन से उत्पन्न दोषों को नष्ट करें और हमें जीवन के सारे उद्देश्य प्रदान करें।

यह श्लोक कहता है कि जो कोई दिन के तीनों समय यह प्रार्थना करता है, वह यहाँ और परलोक में मनचाहा पाकर निस्संदेह आनंदित होता है।

राघवेंद्र, जिनकी महानता की थाह नहीं पाई जा सकती, महान यश वाले, मध्व के उपदेश के क्षीरसागर के चंद्रमा और दोषरहित, वे सदा हमारी रक्षा करें।

हर तीर्थयात्रा का फल पाने के लिए मैं यथाशक्ति आपके वृंदावन की परिक्रमा करता हूँ, और सब पावन जलों का फल पाने के लिए उसे छू चुका जल अपने सिर पर धारण करता हूँ।

अपनी सब इच्छाएँ पूरी करने के लिए मैं आपको प्रणाम करता हूँ; आपकी स्तुति गाने से वेदों और शास्त्रों को समझने में सफलता मिलती है।

सांसारिक जीवन के इस अंतहीन सागर में, जो स्वभाव से गहरा और सदा पार करने में कठिन है, हर दोष के मगरमच्छों से भरा, कामना आदि से प्रचंड, मोह से भँवर खाता, अनगिनत भयों के झाग से भरा और दुख का विष ढोता हुआ: हे गुरु, मुझे बाहर निकालिए, क्योंकि मैं सदा डूब रहा हूँ।

यह श्लोक कहता है कि जो कोई भक्ति से इस राघवेंद्र गुरु स्तोत्र का पाठ करता है, वह कुष्ठ जैसे रोगों से शीघ्र मुक्त हो जाएगा।

यह श्लोक कहता है कि इस स्तोत्र का पाठ करने से अंधा व्यक्ति भी दिव्य दृष्टि पाता है, बहरा और गूँगा भी वाणी का स्वामी बन जाता है, और पूर्ण आयु और पूर्ण समृद्धि मिलती है।

यह श्लोक कहता है कि जो कोई इस स्तोत्र से अभिमंत्रित जल पीता है, उसके शरीर के सारे दोष तुरंत नष्ट हो जाते हैं।

यह श्लोक कहता है कि जो लँगड़ा व्यक्ति वृंदावन पहुँचकर इस स्तोत्र का पाठ करते हुए परिक्रमा करता और प्रणाम करता है, वह गुरु की कृपा से चल सकेगा।

यह श्लोक कहता है कि जो कोई सूर्य या चंद्र ग्रहण के समय, या रविवार को पुष्य नक्षत्र पड़ने पर इस परम स्तोत्र का 108 बार पाठ करता है, उसे भूत-प्रेत आदि परेशान नहीं करेंगे।

यह श्लोक कहता है कि गुरु के वृंदावन के पास इस स्तोत्र का पाठ करने और दीप जलाने से निश्चित ही ज्ञान और पुत्र मिलते हैं।

यह श्लोक कहता है कि विरोधियों पर विजय, दिव्य ज्ञान और भक्ति की वृद्धि, और सब इच्छाओं में बढ़ोतरी होती है, और इसमें संदेह की आवश्यकता नहीं।

यह श्लोक कहता है कि राजाओं, चोरों, बड़े बाघों, साँपों, मगरमच्छों आदि से कष्ट इस स्तोत्र की शक्ति से निस्संदेह उत्पन्न नहीं होते।

यह श्लोक कहता है कि जो कोई भक्ति से गुरु राघवेंद्र के दोनों चरणों का स्मरण करते हुए इस दिव्य स्तोत्र का पाठ करता है, उसे कभी कोई दुख नहीं होगा; बल्कि लक्ष्मी के स्वामी की कृपा से उसकी इच्छाओं में वृद्धि होती है, यश सब दिशाओं में फैलता है और समृद्धि अतुलनीय होती है। हयग्रीव यहाँ साक्षी हैं।

यह पावन स्तोत्र गुरु-राजा श्री राघवेंद्र की कृपा से अप्पन्नाचार्य द्वारा रचा गया।

इसे दूसरों के साथ मिलकर करेंWhatsApp
इस पाठ के बारे में
स्रोत: sanskritdocuments.org, Shri Raghavendra Stotram by Appannacharya (encoded by Shrisha Rao),
अनुमति: Seventeenth-century hymn by Appannacharya on Sri Raghavendra Swami, no known copyright holder. Script follows the first encoding; the second differs only in spelling conventions and in how the verses are numbered (it counts 32, this text 31), and ends with the two verses added in the Raghavendra Mantra entry. Line breaks inside verse 8 are joined at the original hyphens. Transliteration is generated from the script and the meaning (English, Tamil, Telugu) is written fresh for the app. Marked unverified until the owner has checked it.
कोई त्रुटि दिखी? हमें बताइए

राघवेंद्र की और प्रार्थनाएँ