HI

राम रक्षा स्तोत्रम्

Rama Raksha Stotram

राम

प्रार्थना पाठ

मंत्र की भाषा

Dhyanam

ध्यायेदाजानुबाहुं धृतशरधनुषं बद्धपद्मासनस्थं
पीतं वासो वसानं नवकमलदलस्पर्धिनेत्रं प्रसन्नम् ।
वामाङ्कारूढ सीतामुखकमलमिलल्लोचनं नीरदाभं
नानालङ्कारदीप्तं दधतमुरुजटामण्डनं रामचन्द्रम् ॥

The Thirty-Eight Verses

चरितं रघुनाथस्य शतकोटि प्रविस्तरम् । एकैकमक्षरं पुंसां महापातकनाशनम् ॥ (1)
ध्यात्वा नीलोत्पलश्यामं रामं राजीवलोचनम् । जानकीलक्ष्मणोपेतं जटामुकुटमण्डितम् ॥ (2)
सासितूणधनुर्बाणपाणिं नक्तञ्चरान्तकम् । स्वलीलया जगत्रातुं आविर्भूतं अजं विभुम् ॥ (3)
रामरक्षां पठेत्प्राज्ञः पापघ्नीं सर्वकामदाम् । शिरोमे राघवः पातु भालं दशरथात्मजः ॥ (4)
कौसल्येयो दृशौ पातु विश्वामित्रप्रियश्रुती । घ्राणं पातु मखत्राता मुखं सौमित्रिवत्सलः ॥ (5)
जिह्वां विद्यानिधिः पातु कण्ठं भरतवन्दितः । स्कन्धौ दिव्यायुधः पातु भुजौ भग्नेशकार्मुकः ॥ (6)
करौ सीतापतिः पातु हृदयं जामदग्न्यजित् । मध्यं पातु खरध्वंसी नाभिं जाम्बवदाश्रयः ॥ (7)
सुग्रीवेशः कटी पातु सक्थिनी हनुमत्प्रभुः । ऊरू रघूत्तमः पातु रक्षःकुलविनाशकृत् ॥ (8)
जानुनी सेतुकृत्पातु जङ्घे दशमुखान्तकः । पादौ बिभीषणश्रीदः पातु रामोऽखिलं वपुः ॥ (9)
एतां रामबलोपेतां रक्षां यः सुकृती पठेत् । स चिरायुः सुखी पुत्री विजयी विनयी भवेत् ॥ (10)
पातालभूतलव्योमचारिणश्छद्मचारिणः । न द्रष्टुमपि शक्तास्ते रक्षितं रामनामभिः ॥ (11)
रामेति रामभद्रेति रामचन्द्रेति वा स्मरन् । नरो न लिप्यते पापैः भुक्तिं मुक्तिं च विन्दति ॥ (12)
जगजैत्रैकमन्त्रेण रामनाम्नाभिरक्षितम् । यः कण्ठे धारयेत्तस्य करस्थाः सर्वसिद्धयः ॥ (13)
वज्रपञ्जरनामेदं यो रामकवचं स्मरेत् । अव्याहताज्ञः सर्वत्र लभते जयमङ्गलम् ॥ (14)
आदिष्टवान् यथा स्वप्ने रामरक्षांमिमां हरः । तथा लिखितवान् प्रातः प्रबुद्धो बुधकौशिकः ॥ (15)
आरामः कल्पवृक्षाणां विरामः सकलापदाम् । अभिरामस्त्रिलोकानां रामः श्रीमान् स नः प्रभुः ॥ (16)
तरुणौ रूपसम्पन्नौ सुकुमारौ महाबलौ । पुण्डरीकविशालाक्षौ चीरकृष्णाजिनाम्बरौ ॥ (17)
फलमूलाशिनौ दान्तौ तापसौ ब्रह्मचारिणौ । पुत्रौ दशरथस्यैतौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥ (18)
शरण्यौ सर्वसत्त्वानां श्रेष्ठौ सर्वधनुष्मताम् । रक्षः कुलनिहन्तारौ त्रायेतां नो रघूत्तमौ ॥ (19)
आत्तसज्जधनुषाविषुस्पृशावक्षयाशुग निषङ्गसङ्गिनौ । रक्षणाय मम रामलक्ष्मणावग्रतः पथि सदैव गच्छताम् ॥ (20)
सन्नद्धः कवची खड्गी चापबाणधरो युवा । गच्छन्मनोरथोऽस्माकं रामः पातु सलक्ष्मणः ॥ (21)
रामो दाशरथिः शूरो लक्ष्मणानुचरो बली । काकुत्स्थः पुरुषः पूर्णः कौसल्येयो रघुत्तमः ॥ (22)
वेदान्तवेद्यो यज्ञेशः पुराणपुरुषोत्तमः । जानकीवल्लभः श्रीमान् अप्रमेय पराक्रमः ॥ (23)
इत्येतानि जपन्नित्यं मद्भक्तः श्रद्धयान्वितः । अश्वमेधाधिकं पुण्यं सम्प्राप्नोति न संशयः ॥ (24)
रामं दुर्वादलश्यामं पद्माक्षं पीतवाससम् । स्तुवन्ति नामभिर्दिव्यैः न ते संसारिणो नरः ॥ (25)
रामं लक्ष्मणपूर्वजं रघुवरं सीतापतिं सुन्दरम् । काकुत्स्थं करुणार्णवं गुणनिधिं विप्रप्रियं धार्मिकम् । राजेन्द्रं सत्यसन्धं दशरथतनयं श्यामलं शान्तमूर्तिम् । वन्दे लोकाभिरामं रघुकुलतिलकं राघवं रावणारिम् ॥ (26)
रामाय रामभद्राय रामचन्द्राय वेधसे । रघुनाथाय नाथाय सीतायाः पतये नमः ॥ (27)
श्रीराम राम रघुनन्दन राम राम श्रीराम राम भरताग्रज राम राम । श्रीराम राम रणकर्कश राम राम श्रीराम राम शरणं भव राम राम ॥ (28)
श्रीरामचन्द्रचरणौ मनसा स्मरामि श्रीरामचन्द्रचरणौ वचसा गृणामि । श्रीरामचन्द्रचरणौ शिरसा नमामि श्रीरामचन्द्रचरणौ शरणं प्रपद्ये ॥ (29)
माता रामो मत्पिता रामचन्द्रः स्वामी रामो मत्सखा रामचन्द्रः । सर्वस्वं मे रामचन्द्रो दयालुर्नान्यं जाने नैव जाने न जाने ॥ (30)
दक्षिणे लक्ष्मणो यस्य वामे तु जनकात्मजा । पुरतो मारुतिर्यस्य तं वन्दे रघुनन्दनम् ॥ (31)
लोकाभिरामं रणरङ्गधीरं राजीवनेत्रं रघुवंशनाथम् । कारुण्यरूपं करुणाकरं तं श्रीरामचन्द्रम् शरणं प्रपद्ये ॥ (32)
मनोजवं मारुततुल्यवेगं जितेन्द्रियं बुद्धिमतां वरिष्ठम् । वातात्मजं वानरयूथमुख्यं श्रीरामदूतं शरणं प्रपद्ये ॥ (33)
कूजन्तं राम रामेति मधुरं मधुराक्षरम् । आरुह्य कविताशाखां वन्दे वाल्मीकिकोकिलम् ॥ (34)
आपदां अपहर्तारं दातारं सर्वसम्पदाम् । लोकाभिरामं श्रीरामं भूयो भूयो नमाम्यहम् ॥ (35)
भर्जनं भवबीजानां अर्जनं सुखसम्पदाम् । तर्जनं यमदूतानां राम रामेति गर्जनम् ॥ (36)
रामो राजमणिः सदा विजयते रामं रमेशं भजे रामेणाभिहता निशाचरचमू रामाय तस्मै नमः । रामान्नास्ति परायणं परतरं रामस्य दासोस्म्यहं रामे चित्तलयः सदा भवतु मे भो राम मामुद्धर ॥ (37)
श्रीराम रामेति रामेति रमे रामे मनोरमे । सहस्रनाम तत्तुल्यं रामनाम वरानने ॥ (38)

Colophon

इति श्रीबुधकौशिकविरचितं श्रीरामरक्षास्तोत्रं सम्पूर्णम् ॥ श्रीसीतारामचन्द्रार्पणमस्तु ॥

लिप्यंतरण

Dhyanam

Dhyaayed aajaanubaahum dhrita shara dhanusham baddha padmaasana stham
peetam vaaso vasaanam nava kamala dala spardhi netram prasannam,
vaamaanka aarudha seetaa mukha kamala milal lochanam neerada aabham
naanaa alankaara deeptam dadhatam uru jataa mandanam raamachandram.

The Thirty-Eight Verses

Charitam raghunaathasya shatakoti pravistaram, ekaikam aksharam pumsaam mahaapaataka naashanam. (1)
Dhyaatvaa neelotpala shyaamam raamam raajeeva lochanam, jaanakee lakshmana upetam jataa mukuta manditam. (2)
Saasitoona dhanuh baana paanim naktancharaantakam, sva leelayaa jagat traatum aavirbhootam ajam vibhum. (3)
Raama rakshaam pathet praajnah paapa ghneem sarva kaama daam, shiro me raaghavah paatu bhaalam dasharatha aatmajah. (4)
Kausalyeyo drishau paatu vishvaamitra priya shrutee, ghraanam paatu makha traataa mukham saumitri vatsalah. (5)
Jihvaam vidyaanidhih paatu kantham bharata vanditah, skandhau divya aayudhah paatu bhujau bhagnesha kaarmukah. (6)
Karau seetaapatih paatu hridayam jaamadagnya jit, madhyam paatu khara dhvamsee naabhim jaambavad aashrayah. (7)
Sugreeveshah katee paatu sakthinee hanumat prabhuh, ooroo raghuttamah paatu rakshah kula vinaasha krit. (8)
Jaanunee setukrit paatu janghe dashamukha antakah, paadau bibheeshana shreedah paatu raamah akhilam vapuh. (9)
Etaam raamabala upetaam rakshaam yah sukritee pathet, sa chiraayuh sukhee putree vijayee vinayee bhavet. (10)
Paataala bhootala vyoma chaarinash chadma chaarinah, na drashtum api shaktaas te rakshitam raama naamabhih. (11)
Raameti raamabhadreti raamachandreti vaa smaran, naro na lipyate paapaih bhuktim muktim cha vindati. (12)
Jagajaitraika mantrena raama naamnaabhir akshitam, yah kanthe dhaarayet tasya karasthaah sarva siddhayah. (13)
Vajra panjara naama idam yo raama kavacham smaret, avyaahata ajnah sarvatra labhate jaya mangalam. (14)
Aadishtavaan yathaa svapne raama rakshaam imaam harah, tathaa likhitavaan praatah prabuddho budha kaushikah. (15)
Aaraamah kalpa vrikshaanaam viraamah sakala apadaam, abhiraamah tri lokaanaam raamah shreemaan sa nah prabhuh. (16)
Tarunau roopa sampannau sukumaarau mahaabalau, pundareeka vishaala akshau cheera krishna ajina ambarau. (17)
Phala moolaashinau daantau taapasau brahma chaarinau, putrau dasharathasya itau bhraatarau raama lakshmanau. (18)
Sharanyau sarva sattvaanaam shreshthau sarva dhanushmataam, rakshah kula nihantaarau traayetaam no raghu uttamau. (19)
Aatta sajja dhanushaa vishu sprishaav akshaya ashuga nishanga sanginau, rakshanaaya mama raama lakshmanau agratah pathi sadaiva gacchataam. (20)
Sannaddhah kavachee khadgee chaapa baana dharo yuvaa, gacchan manorathah asmaakam raamah paatu sa lakshmanah. (21)
Raamo daasharathih shooro lakshmana anucharo balee, kaakutsthah purushah poornah kausalyeyo raghu uttamah. (22)
Vedaanta vedyo yajneshah puraana purushottamah, jaanakee vallabhah shreemaan aprameya paraakramah. (23)
Ity etaani japan nityam madbhaktah shraddhayaanvitah, ashvamedhaadhikam punyam sampraapnoti na samshayah. (24)
Raamam durvaa dala shyaamam padma aksham peeta vaasasam, stuvanti naamabhih divyaih na te samsaarino narah. (25)
Raamam lakshmana poorvajam raghu varam seetaapatim sundaram, kaakutstham karunaarnavam guna nidhim vipra priyam dhaarmikam, raajendram satya sandham dasharatha tanayam shyaamalam shaanta moortim, vande loka abhiraamam raghu kula tilakam raaghavam raavana arim. (26)
Raamaaya raamabhadraaya raamachandraaya vedhase, raghunaathaaya naathaaya seetaayaah pataye namah. (27)
Shreeraama raama raghunandana raama raama, shreeraama raama bharataagraja raama raama, shreeraama raama rana karkasha raama raama, shreeraama raama sharanam bhava raama raama. (28)
Shree raama chandra charanau manasaa smaraami, shree raama chandra charanau vachasaa grinaami, shree raama chandra charanau shirasaa namaami, shree raama chandra charanau sharanam prapadye. (29)
Maataa raamo matpitaa raamachandrah, svaamee raamo matsakhaa raamachandrah, sarvasvam me raamachandro dayaaluh, na anyam jaane naiva jaane na jaane. (30)
Dakshine lakshmano yasya vaame tu janakaatmajaa, purato maarutir yasya tam vande raghunandanam. (31)
Lokaabhiraamam rana ranga dheeram, raajeeva netram raghu vamsha naatham, kaarunya roopam karunaa karam tam, shree raama chandram sharanam prapadye. (32)
Manojavam maaruta tulya vegam, jitendriyam buddhi mataam varishtham, vaataatmajam vaanara yootha mukhyam, shree raama dootam sharanam prapadye. (33)
Koojantam raama raameti madhuram madhura aksharam, aaruhya kavitaa shaakhaam vande vaalmeeki kokilam. (34)
Aapadaam apahartaaram daataaram sarva sampadaam, lokaabhiraamam shreeraamam bhooyo bhooyo namaami aham. (35)
Bharjanam bhava beejaanaam arjanam sukha sampadaam, tarjanam yama dootaanaam raama raameti garjanam. (36)
Raamo raajamanih sadaa vijayate raamam ramesham bhaje, raamena abhihataa nishaachara chamoo raamaaya tasmai namah, raamaat na asti paraayanam parataram raamasya daasa asmi aham, raame chitta layah sadaa bhavatu me bho raama maam uddhara. (37)
Shreeraama raameti raameti rame raame manorame, sahasranaama tattulyam raamanaama varaanane. (38)

Colophon

Iti shree budha kaushika virachitam shree raama rakshaa stotram sampoornam. Shree seetaa raama chandra arpanam astu.

अर्थ

ध्यानम्: आइए रामचंद्र का ध्यान करें — जिनकी भुजाएँ घुटनों तक पहुँचती हैं, जो धनुष-बाण धारण किए हैं, शांत पद्मासन में विराजमान हैं, पीतांबर पहने हैं, जिनके नेत्र अभी खिले कमल से होड़ करते हैं, जिनकी दृष्टि अपनी बाईं ओर बैठी सीता के कमल-मुख पर टिकी है, जिनका वर्ण वर्षा के बादल जैसा है, और जो अनेक आभूषणों तथा जटाजूट के मुकुट से सुशोभित हैं।

1: रघुवंशी राम की कथा अनगिनत श्लोकों में फैली है; उसका एक-एक अक्षर भी बड़े से बड़े पाप को नष्ट कर सकता है।

2: आइए नील कमल के समान श्यामल, कमल-नयन राम का ध्यान करें, जो सीता और लक्ष्मण के साथ हैं, और जटाओं का मुकुट धारण किए हैं।

3: वे तलवार, धनुष और बाण धारण करते हैं, निशाचर राक्षसों के संहारक हैं, अजन्मा होकर भी जगत की रक्षा के लिए अपनी इच्छा से अवतरित होते हैं।

4: ज्ञानी जन इस राम रक्षा का पाठ करें, जो पापों का नाश करती और हर इच्छा पूरी करती है। राघव मेरे सिर की रक्षा करें; दशरथ के पुत्र मेरे मस्तक की रक्षा करें।

5: कौसल्या के पुत्र मेरे नेत्रों की रक्षा करें; विश्वामित्र के प्रिय मेरे कानों की रक्षा करें; यज्ञ के रक्षक मेरी नाक की रक्षा करें; लक्ष्मण के प्रिय मेरे मुख की रक्षा करें।

6: ज्ञान के सागर मेरी जीभ की रक्षा करें; जिन्हें भरत पूजते हैं वे मेरी गर्दन की रक्षा करें; दिव्य शस्त्र धारण करने वाले मेरे कंधों की रक्षा करें; शिव का धनुष तोड़ने वाले मेरी भुजाओं की रक्षा करें।

7: सीता के पति मेरे हाथों की रक्षा करें; परशुराम को जीतने वाले मेरे हृदय की रक्षा करें; खर का वध करने वाले मेरी कमर की रक्षा करें; जांबवान के आश्रय मेरी नाभि की रक्षा करें।

8: सुग्रीव के स्वामी मेरे कूल्हों की रक्षा करें; हनुमान के स्वामी मेरी जाँघों की रक्षा करें; राक्षस कुलों के संहारक, रघुकुल श्रेष्ठ मेरे पैरों की रक्षा करें।

9: सेतु बनाने वाले मेरे घुटनों की रक्षा करें; दशमुख रावण का वध करने वाले मेरी पिंडलियों की रक्षा करें; विभीषण को धन का आशीर्वाद देने वाले मेरे चरणों की रक्षा करें; राम मेरे पूरे शरीर की रक्षा करें।

10: जो ज्ञानी और सदाचारी राम की रक्षा-शक्ति से भरी इस राम रक्षा का पाठ करता है, वह दीर्घायु, सुखी, संतानवान, विजयी और विनम्र होगा।

11: जो पाताल, पृथ्वी और स्वर्ग में छिपे, बदले हुए रूपों में विचरते हैं, वे राम के नामों की शक्ति से रक्षित व्यक्ति को देख भी नहीं पाते।

12: जो राम, रामभद्र या रामचंद्र नामों से राम का स्मरण करता है, उसे कभी पाप नहीं छूता, और वह सांसारिक सुख और मोक्ष दोनों पाता है।

13: जो राम नाम के इस विश्वविजयी मंत्र को रक्षा के रूप में गले में धारण करता है, उसके हाथ में हर आध्यात्मिक सिद्धि है।

14: जो वज्रपंजर नामक राम के इस कवच का पाठ करता है, वह अहानिकारक रहता है और हर जगह विजय और सौभाग्य पाता है।

15: जैसा भगवान शिव ने स्वप्न में आदेश दिया था, ऋषि बुधकौशिक ने भोर में जागते ही यह राम रक्षा लिख डाली।

16: जो कल्पवृक्ष की तरह हर इच्छा पूरी करते हैं, हर बाधा दूर करते हैं और तीनों लोकों को आनंद देते हैं, वे राम ही हमारे यशस्वी प्रभु हैं।

17: वे दोनों युवा, सुंदर, अत्यंत बलशाली भाई, विशाल कमल-नयन, वल्कल और मृगचर्म पहने, सदा हमारी रक्षा करें।

18: दशरथ के ये दोनों पुत्र — राम और लक्ष्मण — फल और कंद-मूल खाकर, तप और ब्रह्मचर्य का पालन करते हुए,

19: सब प्राणियों के आश्रय और धनुर्धरों में अग्रणी, राक्षस कुलों के संहारक — ये रघुकुल श्रेष्ठ हमारी रक्षा करें।

20: धनुष चढ़ाए, हाथ तीव्र बाणों से सदा भरे तरकश पर रखे, राम और लक्ष्मण मेरी रक्षा के लिए मेरे मार्ग पर सदा मेरे आगे चलें।

21: तलवार, ढाल, धनुष और बाण से सदा सज्जित, युवा राम — हमारी प्रिय कामना का जीवंत रूप — लक्ष्मण के साथ हमारी रक्षा करें।

22: दशरथ के पुत्र राम, वीर, बलशाली लक्ष्मण के साथ, ककुत्स्थ वंशज, पूर्ण पुरुष, कौसल्या के पुत्र, रघुकुल श्रेष्ठ।

23: जो वेदांत से जाने जाते हैं, समस्त यज्ञ के स्वामी, प्राचीन और प्राणियों में श्रेष्ठ, सीता के प्रिय, अपरिमित पराक्रम वाले।

24: जो भक्ति से प्रतिदिन राम के इन नामों का पाठ करता है, उसे निस्संदेह महान अश्वमेध यज्ञ से भी अधिक पुण्य मिलता है।

25: जो नई दूर्वा जैसे श्यामल, कमल-नयन, पीतांबरधारी राम की इन दिव्य नामों से स्तुति करते हैं, वे साधारण सांसारिक जीवन में बँधे नहीं रहते।

26: मैं राम को नमन करता हूँ, लक्ष्मण के अग्रज, सीता के पति, रघुकुल श्रेष्ठ, करुणा के सागर, गुणों के भंडार, ज्ञानियों के प्रिय, धर्म के धारक, सत्यवादी राजा, दशरथ के पुत्र, श्यामल और शांत, जगत के आनंद, रघुवंश के रत्न, रावण के शत्रु।

27: रामभद्र और रामचंद्र भी कहलाने वाले राम को नमस्कार, रघुओं और सबके स्वामी, सीता के पति।

28: मैं राम की शरण लेता हूँ, रघुओं के आनंद, भरत के अग्रज, युद्ध में प्रचंड, सदा शरण देने वाले।

29: मैं मन में श्री रामचंद्र के चरणों का स्मरण करता हूँ, वाणी से उनकी स्तुति करता हूँ, सिर से उन्हें प्रणाम करता हूँ और पूरी तरह उनकी शरण लेता हूँ।

30: राम मेरी माता हैं, मेरे पिता हैं, मेरे स्वामी और मेरे मित्र हैं; करुणामय रामचंद्र ही मेरे लिए सब कुछ हैं — मैं किसी और को नहीं जानता, सचमुच किसी और को नहीं।

31: मैं उन रघुनंदन को नमन करता हूँ जिनके दाईं ओर लक्ष्मण, बाईं ओर सीता और सामने हनुमान हैं।

32: मैं राम की शरण लेता हूँ, जो सब लोकों के आनंद हैं, रणभूमि में अडिग हैं, कमल-नयन हैं, रघुवंश के स्वामी हैं, करुणा के साक्षात् स्वरूप हैं।

33: मैं हनुमान की शरण लेता हूँ, जो मन के समान तेज़, वायु के समान वेगवान, इंद्रियों के स्वामी, बुद्धिमानों में अग्रणी, पवनदेव के पुत्र, वानर सेना के प्रमुख और राम के अपने दूत हैं।

34: मैं ऋषि वाल्मीकि को नमन करता हूँ, जो कविता की शाखा पर बैठी कोयल की तरह मधुर स्वर में राम का मीठा नाम गाते हैं।

35: मैं बार-बार राम को प्रणाम करता हूँ, जो दुर्भाग्य हरते हैं, सब समृद्धि देते हैं और पूरे जगत के प्रिय हैं।

36: "राम, राम" की गर्जना ही पुनर्जन्म का बीज जला देती है, सब सुख और धन लाती है, और यमदूतों को भयभीत करती है।

37: राजाओं में रत्न, सदा विजयी राम — मैं उनकी आराधना करता हूँ, लक्ष्मी के स्वामी, जिनके द्वारा असुर सेनाएँ नष्ट हुईं; राम से बड़ा कोई आश्रय नहीं; मैं उनका सेवक हूँ, मेरा मन सदा उन्हीं में लीन रहे — हे राम, मेरा उद्धार कीजिए।

38: "राम, राम" बार-बार जपते हुए मैं उन मनभावन राम में आनंद पाता हूँ; उनका नाम अकेला ही हज़ार दिव्य नामों के जप के बराबर है।

समापन: इस प्रकार श्री बुधकौशिक द्वारा रचित और श्री सीता-राम के चरणों में अर्पित राम रक्षा स्तोत्रम पूर्ण हुआ।

इसे दूसरों के साथ मिलकर करेंWhatsApp
इस पाठ के बारे में
स्रोत: shlokam.org
अनुमति: classical text, public domain
कोई त्रुटि दिखी? हमें बताइए

राम की और प्रार्थनाएँ